Δρ. Αἴας-Θεόδωρος Παπασταύρου
Ear᾿ΩτοNose῾ΡινοThroatΛαρυγγολογία
Χειρουργικὴ Κεφαλῆς & Τραχήλου

Τηλέφωνα: 210-6502-000, 697-444-2112
ΝΟΣΟΚΟΜΕΙA:  ΙΑΣΩ GENERAL, Μεσογείων 264, Χολαργός   &    MEDITERRANEO, Ἠλείας 8-12, Γλυφάδα


ΙΛΙΓΓΟΣ & ΗΜΙΚΡΑΝΙΑ
 Ἀσκληπιὸς & Ὑγιεία
 

Στὴν ἱστοσελίδα αὐτὴ θὰ βρῆτε ἀπαντήσεις στὰ ἀκόλουθα θέματα:

Γενικὰ περὶ ἡμικρανίας
Α
ἰτιολογία τῆς ἡμικρανίας

Παθοφυσιολογία τῆς ἡμικρανίας

Ποιά εἶναι τὰ χαρακτηριστικότερα ἡμικρανιακὰ σύνδρομα;

          Τυπικὴ ἡμικρανία

          Σπονδυλοβασικὴ ἡμικρανία ἢ σ. Bickerstaff

          Συνήθης ἡμικρανία

          Ἡμικρανιακὰ ἰσοδύναμα

          Καλοήθης ὑποτροπιάζων ἴλιγγος τῶν ἐνηλίκων

          Καλοήθης παιδικὸς παροξυσμικὸς ἴλιγγος

Θεραπευτικὴ ἀντιμετώπισις

 

Mαγνητικὴ τομογραφία ἐγκεφάλου μὲ περικοιλιακὲς ἀλλοιώσεις λευκῆς οὐσίας: Εὕρημα συχνότατο σὲ ἡμικρανιακοὺς ἀσθενεῖς (12-47%).

 

Γενικὰ περὶ ἡμικρανίας

Ἡ ἡμικρανία εἶναι ἕνα ἀρκετὰ συνηθισμένο αἴτιο κεφαλαλγίας καὶ ἀρκετὰ συχνὴ στὸν γενικὸ πληθυσμό. Στὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν, ὡς συνήθως, στοιχεῖα, ἀλλὰ στὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἔνωσι καὶ τὶς ΗΠΑ ἡ ἡμικρανία παρουσιάζει ἐπιπολασμὸ 10-15%, μὲ βάσι διάφορες μελέτες, μὲ τὶς γυναῖκες νὰ πάσχουν πολὺ συχνότερα (3:1) ἀπὸ τοὺς ἄνδρες, καὶ μάλιστα περισσότερο, ὅσο πλησιάζουν τὸ 35ο ἔτος τῆς ἡλικίας. Μετὰ τὴν ἐμμηνόπαυσι σταδιακῶς ἀποκαθίσταται ἐπιδημιολογικὴ ἰσορροπία στὰ δύο φῦλα. Ἐπεισόδια ἰλίγγου παρουσιάζει τὸ 1/3 περίπου τῶν ἡμικρανιακῶν. Πολὺ συχνὰ ἐπίσης ἡ διάγνωσι τοῦ πονοκεφάλου ἀπὸ παραρρινοκολπίτιδα ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν ἦταν σωστή, καὶ ὁ ἄρρωστος πονοῦσε στὴν πραγματικότητα ἀπὸ ἡμικρανία.

Ἡ ἡμικρανία εἶναι 65 φορὲς συχνότερη ἀπὸ τὴ νόσο τοῦ Menière στὸν γενικὸ πληθυσμό, ἐνῷ ἀπὸ τοὺς ἀσθενεῖς μὲ συμπτωματολογία καλοήθους παροξυσμικοῦ ἰλίγγου θέσεως καὶ ἡλικία κάτω τῶν 50 ἐτῶν, οἱ μισοὶ πληροῦν τὰ κριτήρια καί τῆς ἡμικρανίας. Πρέπει κανεὶς νὰ εἶναι προσεκτικὸς στὶς περιπτώσεις ποὺ ἡ διάγνωσι εἶναι ἡμικρανία (ἕνα συχνὸ νόσημα), διότι αὐτὸ δὲν ἀποκλείει τὴν τυχαία συνύπαρξι ἑνὸς ἄλλου νοσήματος, σπανίου ἢ μή, ὅπως πχ ἐγκεφαλικοῦ ὄγκου, νευρολογικοῦ νοσήματος κλπ.

Ἡ κλινικὴ εἰκόνα τοῦ ἡμικρανιακοῦ ἰλίγγου παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία· περιλαμβάνει ἐπεισόδια ἰλίγγου, ἴλιγγο θέσεως, διαρκῆ ἴλιγγο ἢ ζάλη καὶ ηὐξημένη τάσι γιὰ κινήτωσι. Τὰ ἐνοχλήματα αὐτὰ μπορεῖ νὰ ἔχουν ὁποιαδήποτε χρονικὴ σχέσι μὲ τὴν κεφαλαλγία, ἀλλὰ τὸ συνηθέστερο εἶναι νὰ μὴν ὑπάρχῃ καθόλου πονοκέφαλος. Ὅταν δὲν ὑπάρχῃ πονοκέφαλος, τότε μιλοῦμε γιὰ ἡμικρανιακὸ ἰσοδύναμο (migrain equivalent acephalgic migrain) (βλ. κατωτέρω). Οἱ κινητώσεις εἶναι 10 φορὲς συχνότερες στοὺς ἡμικρανιακούς (50%), παρὰ στὸν γενικὸ πληθυσμό (5-10%). Οἱ συγκοπτικὲς κρίσεις μπορεῖ νὰ συνοδεύουν τὴν ἡμικρανία. Ἡ ὑπότασι στὴν ἡμικρανία εἶναι ὁρμονικῆς προελεύσεως καὶ ἀποδίδεται στὴν ἀγγειοτενσίνη (βαζοπρεσσίνη).

Δὲν ὑπάρχει διαγνωστικὴ δοκιμασία, ποὺ νὰ δίνῃ παθογνωμονικὰ ἀποτελέσματα, γιὰ τὴν ἡμικρανία. Ἡ διάγνωσι τοῦ ἡμικρανιακοῦ ἰσοδυνάμου εἶναι κλινική· βασίζεται στὴν ἀναγνώρισι τῶν κλινικῶν της χαρακτηριστικῶν καὶ στὸν ἀποκλεισμὸ ἄλλων καταστάσεων. Οἱ δοκιμασίες λαβυρίνθου (ΗΝΓ, Dix-Hallpike) εἶναι κατὰ κανόνα φυσιολογικές, μὲ ἐξαίρεσι ἥπιο νυσταγμὸ θέσεως, συνήθως κεντρικοῦ ἢ ἀσαφοῦς τύπου. Συχνότατα ἀνευρίσκομε στὸ ἐργαστήριό μας εἰκόνα κεντρικῆς αἰθουσαίας ἀπορρυθμίσεως κατὰ τὴν ἰσορροπιομετρικὴ δοκιμασία αἰσθητηριακῆς ὀργανώσεως. Ἡ ἐξέτασι αὐτή, ποὺ προορίζεται κυρίως γιὰ τὴν περιγραφὴ τοῦ λειτουργικοῦ ἐλλείματος καὶ ὄχι τῆς νόσου, κατ' ἐξαίρεσιν ἐδῶ παρέχει διαγνωστικὴ πληροφορία, ἰδιαιτέρως χρήσιμη.

Σὲ διάφορες μελέτες γίνεται ἀναφορὰ στὸ εὕρημα τῆς λευκοεγκεφαλοπαθείας στὶς μαγνητικὲς τομογραφίες ἡμικρανιακῶν ἀσθενῶν. Αὐτὸ ἀνευρίσκεται σὲ ποσοστὸ 12-47%, ἐνῷ στὶς ὁμάδες ἐλέγχου ἡ συχνότης εἶναι 2-14% μόνον. Ἡ ἐπίδρασι τῶν ἀλλοιώσεων αὐτῶν εἶναι ἐπιβραδυντικὴ τοῦ βαδίσματος καὶ τῶν ψυχονοητικῶν λειτουργιῶν, προδιαθέτουν δὲ σὲ πτώσεις. Παθολογοανατομικῶς παρουσιάζεται στὶς πάσχουσες περιοχὲς γλοίωσις, λέπτυνσις τῆς μυελίνης καὶ μικροέμφρακτα. Οἱ περιπτώσεις αὐτὲς πρέπει νὰ διαφοροδιαγιγνώσκωνται μεταξὺ ἁπλῆς ἐκφυλίσεως, ἡμικρανίας, αὐτοανοσίας (ἐρυθηματώδους λύκου, νόσου μὲ ἀντιφωσφολιπιδικὰ ἀντισώματα), πολλαπλῆς σκληρύνσεως, καὶ γενετικῶν νοσημάτων (μιτοχονδριακῆς μυοπαθείας, CADASIL κλπ).  Ἐπειδὴ οἱ ἀλλοιώσεις αὐτὲς θεωροῦνται σὲ πολλὲς περιπτώσεις ἰσχαιμικῆς φύσεως καὶ ἐπειδὴ εἶναι μή ἀντιστρεπτές, οἱ ἀσθενεῖς ποὺ τὶς ἔχουν δὲν πρέπει νὰ θεραπεύωνται μὲ ἀγγειοσυσπαστκὰ φάρμακα (πχ τρυπτάνες), ἀλλὰ μὲ προληπτικὰ (πχ ἀναστολεῖς ἰοντικῶν διαύλων) καὶ ἀντιφλεγμονώδη.

αἰτιολογία τῆς ἡμικρανίας εἶναι ἀκόμη πλημμελῶς κατανοητή. Φαίνεται ὅτι ὑπάρχει γενετικὴ προδιάθεσι δυσλειτουργίας διαφόρων ἰοντικῶν διαύλων (καλίου-νατρίου, ἀσβεστίου-μαγνησίου κλπ) στὴ μεμβράνη τοῦ ἐγκεφαλικοῦ κυττάρου. ῾Η διαταραχὴ πυροδοτεῖται ἀπὸ ἐκλυτικοὺς παράγοντες, μερικοὶ ἀπὸ τοὺς ὁποίους εἶναι ψυχικοὶ (ἀγχώδης διαταραχή) καὶ ὁρμονικοὶ (κυκλικότης τῶν ὁρμονῶν τοῦ θήλεως), ἄλλοι περιβαλλοντικοὶ καὶ ἄλλοι διαιτητικοὶ (τροφὲς μὲ τυροσίνη, κάπνισμα κλπ). Οἱ παλαιότεροι κλινικοὶ περιέγραφαν τὴν λεγόμενη ἡμικρανιακὴ προσωπικότητα. Εἶναι σαφὲς ὅτι ἡ ἡμικρανία εἶναι οἰκογενὴς διαταραχή.

Ἀπὸ παθοφυσιολογικῆς πλευρᾶς, ἡ παλαιοτέρα ὑπόθεσις τοῦ ἀγγειοσπάσμου τῆς ἔσω ἀκουστικῆς ἀρτηρίας φαίνεται σήμερα ἁπλοϊκὴ στοὺς περισσοτέρους. Πιὸ κοντὰ στὴν πραγματικότητα φαίνεται ἡ θεωρία ὅτι ἡ τοπικὴ διαταραχὴ τῶν ἰοντικῶν διαύλων ἐπιφέρει διάχυσι τῶν νευρικῶν ἐρεθισμάτων (σὲ ἀντίθεσι μὲ τὴν κανονικὴ μετάδοσι), ποὺ ἑρμηνεύει πολλὰ ἀπὸ τὰ ἰδιόρρυθμα συμπτώματα τῆς νόσου. Ἔχουν παρατηρηθῆ διαταραχὲς τοῦ ἐξωκυτταρίου καλίου καὶ ἀσβεστίου, ἀντίστροφες πρὸς τὴ φυσιολογία, καὶ ἐλάττωσι τῆς ἀρδεύσεως τῶν πασχουσῶν περιοχῶν. Ἐπίσης φαίνεται νὰ προκαλῆται καὶ τοπική, ἴσως περιαγγειακὴ ἄσηπτος φλεγμονή. Ἔχουν ἐπίσης ἐντοπισθῆ γονιδιακὲς μεταλλάξεις ποὺ εὐθύνονται γιὰ τὴν, ὑπὸ ἐξωγενεῖς προϋποθέσεις, παθολογικὴ ἔκκρισι νευροπεπτιδίων, μὲ διεγερτικὴ δρᾶσι στὸ νευροεπιθήλιο τοῦ λαβυρίνθου καὶ στὰ κύτταρα τῶν αἰθουσαίων πυρήνων. Ὁ ρόλος τῶν βιογενῶν ἀμινῶν εἶναι ἐπίσης βέβαιος, ἀλλὰ ὄχι ἀπολύτως σαφής. Ἡ σεροτονίνη πχ ἐπιδρᾷ στοὺς αἰθουσαίους πυρῆνες, ἐπιταχύνοντας τὸν ρυθμὸ πυροδοτήσεώς τῶν νευρικῶν κυττάρων.

Ποιά εἶναι τὰ χαρακτηριστικότερα ἡμικρανιακὰ σύνδρομα;

Ἡμικρανία μὲ αὔρα (τυπικὴ ἡμικρανία 15%). Τοῦ κεντρικοῦ συμπτώματος (πόνος ἢ ἴλιγγος) προηγεῖται σαφὲς ἢ ὀλιγότερο σαφὲς προμύνημα, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ κρίσις. Τὸ συνηθέστερο προμύνημα εἶναι τὰ ἀστραποβόλα "σκοτώματα δίκην παρυφῆς κάστρου", ἀλλὰ μπορεῖ νὰ εἶναι ἁπλὸ σφύξιμο στὸ κεφάλι, στὸν αὐχένα, ἢ ἁπλῶς ἀσαφὲς προαίσθημα. Τὸ φᾶσμα τῆς "ζάλης" ἐκτείνεται ἀπὸ τὴν ἁπλῆ ζάλη χωρὶς διαταραχὴ τῆς ἰσορροπίας, μέχρι τὸν κανονικὸ περιστροφικὸ ἴλιγγο μὲ ναυτία, ἐμέτους καὶ δυσανεξία κινήσεως. Ὁ ἀσθενὴς ἐπιθυμεῖ νὰ κάθεται ἢ νὰ ξαπλώνῃ στὸ ἡμίφως καὶ χωρὶς θορύβους. Ἡ δυσανεξία ἤχου τῆς ἡμικρανίας δὲν ἔχει σχέσι μὲ τὸ κοχλιακὸ φαινόμενο τῆς ὑπερακουσίας· πρόκειται γιὰ κεντρικὸ φαινόμενο.  Οἱ ἀσθενεῖς μὲ ἡμικρανιακὸ ἴλιγγο δὲν παρουσιάζουν συνήθως αὐτόματο νυσταγμό. Ἂν παρουσιάσουν, ἡ τάσι εἶναι νὰ μοιάζῃ μὲ νυσταγμὸ κεντρικοῦ τύπου. Ἡ διάρκεια τοῦ ἰλίγγου δὲν εἶναι χαρακτηριστικὴ στὴν ἡμικρανία. Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει ἡ παραμονὴ τῶν συμπτωμάτων ἐνίοτε γιὰ μῆνες, διαλειπόντως ἢ συνεχῶς, ὁπότε ἡ κατάστασις ὀνοματίζεται ὡς ἡμικρανιακὸ status (status migrainosus), κατ' ἀναλογίαν πρὸς τὸ status epilepticus.

Σπονδυλοβασικὴ ἡμικρανία ἢ σ. Bickerstaff: Πρόκειται γιὰ εἰδική, ἀσυνήθη περίπτωσι ἡμικρανίας μὲ αὔρα. Ἡ ἰδιαιτερότης συνίσταται στὸ εἶδος τῆς αὔρας. Ὡς σπονδυλοβασικὴ μπορεῖ νὰ χαρακτηρισθῇ μία κρίσις ὅταν ὁ ἀσθενὴς παρουσιάσῃ δύο τοὐλάχιστον ἀπὸ τὰ ἑξῆς πρόδρομα συμπτώματα: ᾿Ίλιγγο, ἐμβοή, βαρηκοΐα, ἀταξία, δυσαρθρία, ὀπτικὰ φαινόμενα σὲ ὅλο τὸ ὀπτικὸ πεδίο καὶ τῶν δύο ὀφθαλμῶν, διπλωπία, ἀμφοτερόπλευρες παραισθησίες ἢ/καὶ παρέσεις, πτῶσι τοῦ ἐπιπέδου συνειδήσεως. Πρέπει ὑποχρεωτικῶς νὰ ἀκολουθῇ σφύζουσα κεφαλαλγία. Πρόκειται συνήθως γιὰ γυναῖκες 30-40 ἐτῶν, μὲ ἀτομικὸ ἢ/καὶ οἰκογενειακὸ ἱστορικὸ ἡμικρανιῶν. Τὰ συμπτώματα ἀπὸ τὴν ἀκοὴ εἶναι ἀσυνήθη, ἀλλὰ στὶς μισὲς περιπτώσεις μοιάζουν μὲ τὰ ἀκοολογικὰ φαινόμενα τῶν ὑδρωπικῶν συνδόμων, τόσο ποὺ ἡ διάγνωσις δυσχαιραίνεται πολύ. Τὸ χαρακτηριστικὸ εἶναι ὅτι στὴν ἡμικρανία ἡ βαρηκοΐα δὲν εἶναι προοδευτική. Στὴ διαφοροδιάγνωσι δὲν πρέπει κανεὶς νὰ παραλείψῃ καὶ τὸ παροδικὸ ἀγγειακὸ ἐγκεφαλικὸ ἐπεισόδιο, ποὺ εἶναι συχνότερο σὲ ἄνδρες μεγαλυτέρας ἡλικίας.

Ἡμικρανία χωρὶς αὔρα (συνήθης ἡμικρανία 80%). Ἡ συμπτωματολογία, ἴδια ἀκριβῶς μὲ τὴν περιγραφεῖσα στὴν τυπικὴ ἡμικρανία, ἐνσκύπτει χωρὶς νὰ προηγηθοῦν πρόδρομα. Ἰσχύουν κατὰ τὰ ἄλλα ἀκριβῶς τὰ παραπάνω. Τὰ δύο αὐτὰ σύνδρομα, μὲ καὶ χωρὶς αὔρα, καλύπτουν τὸ πλεῖστον τῶν περιπτώσεων ἡμικρανίας.

Ἡμικρανιακὰ ἰσοδύναμα: Μὲ τὸν ὅρο αὐτὸν καλύπτονται δύο διακριτὲς περιπτώσεις: Ἡ κλασσικὴ αὔρα χωρὶς πονοκέφαλο καὶ ὁ ἴλιγγος χωρὶς πονοκέφαλο. Στὴν περίπτωσι τοῦ ἰλίγγου χωρὶς πονοκέφαλο (ποὺ μᾶς ἐνδιαφέρει πιὸ συγκεκριμένα στὴν παρουσίασι αὐτή) γίνεται δεκτὸ ὅτι ὁ ἴλιγγος παίζει τὸν ρόλο τῆς αὔρας, ἡ ὁποία ἐδῶ δὲν εἶναι ἡ τυπική, μὲ τὰ σπινθηροβόλα σκοτώματατῆς ὁράσεως, ἀλλὰ ἡ ἄτυπη, μὲ αἰθουσαία φαινόμενα. Θεωρεῖται ὅτι στὰ ἡμικρανιακὰ ἰσοδύναμα ἡ παθοφυσιολογικὴ διαταραχὴ κατανέμεται στὶς περιοχὲς τοῦ ἐγκεφάλου, ποὺ ἀρδεύονται ἀπὸ τὸ σπονδυλοβασικὸ ἀγγειακὸ δίκτυο, σὲ ἀντίθεσι μὲ τὴν κανονικὴ ἡμικρανία, ὅπου ἡ κατανομὴ εἶναι στὴν περιοχὴ τῆς ἔσω καρωτίδος.

καλοήθης ὑποτροπιάζων ἴλιγγος τῶν ἐνηλίκων εἶναι μιὰ τέτοια νοσολογικὴ ὀντότης· χαρακτηρίζεται ἀπὸ κρίσεις ἰλίγγου, ἐνίοτε μὲ ἐμβοή, χωρὶς ὅμως βαρηκοΐα. Ἡ διαφορικὴ διάγνωσις ἀπὸ τὸν αἰθουσαῖο ὕδρωπα (αἰθουσαῖο σ. Menière) εἶναι πολὺ δύσκολη. Στὸ ἐργαστήριό μας ἡ διαφοροδιάγνωσις βασίζεται στὴν ἀπουσία αἰσθήματος πληρότητος, στὴν παρουσία ἀτομικοῦ ἢ οἰκογενειακοῦ ἱστορικοῦ ἡμικρανιῶν, καὶ κυρίως στὰ τυπικὰ εὑρήματα τῆς ὑπολογιστικῆς δυναμικῆς ἰσορροπιομετρίας. Τὸ τελικὸ κριτήριο εἶναι ἡ πορεία τῆς νόσου: Τὰ ἄτυπα σ. Menière μεταπίπτουν σὺν τῷ χρόνῳ σὲ τυπικά.

Καλοήθης παιδικὸς παροξυσμικὸς ἴλιγγος: Χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἐπεισοδιακοὺς ἰλίγγους βραχείας διαρκείας, μὲ διαταραχὴ τῆς ἰσορροπίας, χωρὶς ὀπτικὴ ἡμικρανιακὴ αὔρα, βαρηκοΐα, ἐμβοὲς κλπ. Διαρκεῖ συνήθως μερικὲς ὧρες καὶ παρουσιάζεται σὲ παιδιὰ 1-4 ἐτῶν. Ἡ ὕπαρξις οἰκογενειακοῦ ἱστορικοῦ ἡμικρανίας συνηγορεῖ ὑπὲρ αὐτῆς τῆς δύσκολης διαγνώσεως. Ἀργότερα στὴ διάρκεια τῆς ζωῆς των παρουσιάζουν κλασσικὴ ἢ συνήθη ἡμικρανία.

Θεραπευτικὴ ἀντιμετώπισις

Οἱ ἡμικρανιακοὶ ἴλιγγοι δὲν ἀνταποκρίνονται εὔκολα στ συνήθη φάρμακα τῆς συνήθους καὶ κλασσικῆς ἡμικρανίας. Ἡ προφύλαξις εἶναι πάντα προτιμότερη τῆς θεραπείας τῶν κρίσεων. Μὲ βάσι τὸ ἱστορικὸ συμβουλεύεται ὁ ἄρρωστος νὰ ἀποφεύγῃ τὰ τρόφιμα ποὺ προκαλοῦν αὔξησι τῆς σεροτονίνης στὸν ὑποθάλαμο (σοκολάτα, κίτρινα τυριὰ ὡριμάνσεως, οἰνοπνευματώδη καὶ τὸ συντηρητικὸ γλουταμινικὸ νάτριο [MSG], ποὺ χρησιμοποιεῖται στὰ κινέζικα φαγητὰ καὶ πολλὰ συντηρημένα ἀρτύματα). Μετὰ ἕνα μῆνα γίνεται ἐπανεκτίμησις. Ἂν ἡ κατάστασις δὲν εἶναι ἱκανοποιητική, προστίθενται φάρμακα προλήψεως (τὸ ἀντιεπιληπτικὸ τοπαμάτη, οἱ ἀποκλεισταὶ διαύλων ἀσβεστίου βεραπαμύλιο καὶ φλουναριζίνη, ὁ β-ἀδρενεργικὸς ἀποκλειστὴς προπρανολόλη). Σὲ περιπτώσεις ὅπου συνυπάρχει συναισθηματικὴ ἀστάθεια προτιμῶνται ἀντικαταθλιπτικὰ μὲ κεντρικὴ ἀντιχολινεργικὴ δρᾶσι (ἀμιτριπτιλίνη). Ἐπὶ τῆς εἰκαζομένης παθοφυσιολογικῆς διαταραχῆς τῆς ἡμικρανίας εἶναι δυνατὸν νὰ βοηθήσουν τὰ μή στεροειδῆ ἀντιφλεγμονώδη καὶ ἡ μετοκλοπραμίδη.

Συγκοινωνίες καὶ Χῶρος Σταθμεύσεως
***
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΕΛΙΣ
ΚΑΤΑΔΥΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ "MEDISUB"
ΦΩΝΙΑΤΡΙΚΗ

᾿Επικοινωνῆστε μαζί μας
 


210-6502000,  697-444-2112

Εργαστήριον ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ MEDISUB-Ελλ. Ινστιτούτο Προληπτικής Καταδυτικής Ιατρικής ΦΩΝΙΑΤΡΙΚΗ Πρόγραμμα δράσεως Αττική 2000+
Δρ. ΑΙΑΣ-ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ, ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΩΤΩΝ-ΡΙΝΟΣ-ΛΑΡΥΓΓΟΣ

ΧΡΗΣΙ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΤΩΝ ΣΕΛΙΔΩΝ ΑΥΤΩΝ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΙ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ,
ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΙ ΤΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΗΣ ΠΗΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
1