Πρώιμη διάγνωσι τῶν νεοπλασιῶν κεφαλῆς καὶ τραχήλου

Οἱ καρκίνοι κεφαλῆς καὶ τραχήλου ἔχουν καλλίτερη πρόγνωσι, ἀναλόγως τοῦ πόσο νωρὶς διαγιγνώσκονται. Εὐτυχῶς σχεδὸν ὅλοι προσφέρονται γιὰ πρώϊμη διάγνωσι, εἴτε διότι δίνουν νωρὶς συμπτώματα, εἴτε διότι ἡ θέσι τους εἶναι σχετικῶς ἐξωτερικὴ καὶ προσιτὴ στὴν παρατήρησι. Ὅλοι πρέπει νὰ γνωρίζουν τὰ πιθανὰ ὕποπτα σημάδια τοῦ καρκίνου, ὥστε ἐγκαίρως νὰ ζητοῦν ἰατρικὴ βοήθεια. Οἱ περισσότερο προλήψιμες αἰτίες τῶν νεοπλασιῶν αὐτῶν εἶναι ἡ χρῆσι καπνοῦ, ἡ παλινδρόμησι στομαχικῶν ὑγρῶν στὸ φάρυγγα/λάρυγγα (ΓΟΠ) καὶ ἡ μεγάλη ἔκθεσι στὸν ἥλιο.

 Συμπτώματα τῶν νεοπλασιῶν κεφαλῆς καὶ τραχήλου

Ἀλλοίωσι ἢ ἀλλαγὴ στὴ φωνή. Οἱ περισσότεροι λαρυγγικοὶ καρκίνοι προκαλοῦν ἀλλοίωσι τῆς φωνῆς. Κάθε εἴδους βραχνάδα, ἢ ἄλλου εἴδους ἀλλοίωσι, ποὺ διαρκεῖ περισσότερο ἀπὸ 2 ἑβδομάδες πρέπει νὰ μᾶς ὁδηγῇ στὸν ὠτορινολαρυγγολόγο. Μὲ τὰ σύγχρονα ἄκαμπτα καὶ εὔκαμπτα ἐνδοσκόπια ἡ ἐξέτασι τοῦ λάρυγγος καὶ ὑποφάρυγγος εἶναι ἁπλῆ καὶ ἀνώδυνη ὑπόθεσι. Οἱ περισσότερες περιπτώσεις βραχνάδας δὲν ὀφείλονται σὲ καρκίνο, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν εἶναι λόγος ἐφησυχασμοῦ, ἰδίως ὅταν κάποιος καπνίζῃ ἢ πάσχει ἀπὸ παλινδρομικὴ νόσο. Θυμίζουμε ὅτι ἡ παλινδρόμησι ποὺ ἀφορᾷ στὸν λάρυγγα εἶναι συνήθως σιωπηλή, ἔχει δηλαδὴ συμπτώματα ποὺ δύσκολα παρατηροῦνται.

Αἱμόπτυσι. Συνήθως ὀφείλεται σὲ χρονία βρογχίτιδα ἢ κάτι ἄλλο, ἐκτὸς ἀπὸ καρκίνο. Παρὰ ταῦτα, νεοπλασίες τῆς μύτης, τοῦ φάρυγγος, τοῦ στόματος, τῶν πνευμόνων κλπ μπορεῖ νὰ πρωτοεμφανισθοῦν μὲ αἱμόπτυσι. Ἂν μάλιστα ἐπιμένῃ περισσότερο ἀπὸ λίγες μέρες ἢ ἐπαναλαμβάνεται, πρέπει νὰ δῆτε ὠτορινολαρυγγολόγο.

Διόγκωσι στὸ στόμα. Τὰ περισσότερα νεοπλάσματα τῆς γλώσσης καὶ τῆς στοματικῆς κοιλότητος προβάλλουν ὡς διογκώσεις ποὺ ἐπιμένουν. Συνήθως εἶναι ἀνώδυνες μέχρι ἐνδεχομένως νὰ μολυνθοῦν. Μπορεῖ καὶ νὰ αἱμορραγήσουν. Ἂν παρουσιασθῇ μιὰ τέτοια ἐνδοστοματικὴ διόγκωσι ἢ μιὰ ἐξέλκωσι (πληγή), πρέπει νὰ ἀνησυχήσουμε, ἰδίως ἂν συνοδεύεται ἀπὸ διόγκωσι στὸν τράχηλο (λαιμό).

Τραχηλικὴ διόγκωσι. Καρκίνοι ποὺ ξεκινοῦν ἀπὸ τὴν κεφαλὴ ἢ τὸν τράχηλο μεθίστανται συνήθως στοὺς τραχηλικοὺς λεμφαδένες, πολὺ πρὶν ἐπεκταθοῦν σὲ ἄλλα ὄργανα καὶ περιοχές. Τραχηλικὴ διόγκωσι ποὺ ἐπιμένει περισσότερο ἀπὸ 2 ἑβδομάδες πρέπει νὰ ἐξετάζεται ἀπὸ ὠτορινολαρυγγολόγο τὸ ταχύτερον. Φυσικά, δὲν εἶναι ὅλες οἱ διογκώσεις καρκίνοι. Ὅμως οἱ διογκώσεις αὐτὲς μπορεῖ νὰ εἶναι ἡ πρώτη ἐκδήλωσι καρκίνου τοῦ στόματος, τοῦ φάρυγγος, τοῦ λάρυγγος, τοῦ θυρεοειδοῦς, τοῦ δέρματος, τῶν λεμφαδένων ἢ ἀκόμη καὶ τοῦ αἵματος. Εἶναι γενικὰ ἀνώδυνες διογκώσεις ποὺ μεγαλώνουν.

Προβλήματα καταπόσεως. Ὁ καρκίνος τοῦ φάρυγγος καὶ τοῦ οἰσοφάγου μπορεῖ νὰ ἐκδηλωθῇ μὲ δυσκαταποσία στὰ στερεά, ἀκόμη καὶ στὰ ὑγρὰ τρόφιμα. Μπορεῖ τὸ φαγητὸ νὰ κολλάῃ σὲ κάποιο σημεῖο, καὶ κατόπιν ἢ νὰ περνᾷ πρὸς τὰ κάτω, ἢ νὰ ἀνεβαίνῃ στὸ στόμα. Ἂν αὐτὸ ἐπιμένῃ, πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ ὁ ὠτορινολαρυγγολόγος ἢ γαστρεντερολόγος.  

Δερματικὲς βλάβες. Ὁ συχνότερος καρκίνος κεφαλῆς καὶ τραχήλου εἶναι τὸ βασικοκυτταρικὸ καρκίνωμα τοῦ δέρματος. Πρόκειται γιὰ τὸ λιγότερο κακόηθες νεόπλασμα. Ἐμφανίζεται συνήθως στὶς ἐκτεθειμένες στὸν ἥλιο δερματικὲς περιοχές, δηλαδὴ τὸ πτερύγιο τοῦ αὐτιοῦ, τὸ μέτωπο, τὸ κάτω χεῖλος κλπ. Μπορεῖ νὰ ἐξελκώνεται, νὰ ματώνῃ ἢ νὰ παρουσιάζῃ ἀλλαγὴ χρώματος.  Ὅμως ἕνα σπυρὶ στὸ κάτω χεῖλος, στὸ πρόσωπο ἢ στὸ πτερύγιο τῆς μύτης ἢ τοῦ αὐτιοῦ, ποὺ ἐπιμένει, πρέπει νὰ μᾶς κάνῃ νὰ σκεφθοῦμε τὴν πιθανότητα ἀκανθοκυτταρικοῦ καρκίνου. Τὸ κακόηθες μελάνωμα προκαλεῖ κυρίως μαῦρες κηλίδες ἢ διογκώσεις στὸ δέρμα, σπανίως καὶ σὲ βλεννογόνους. Ἐληὲς ἢ θηλωματώδεις βλάβες, ποὺ ἀλλάζουν χρῶμα (μαυρίζουν) καὶ συμπεριφορὰ (μεγαλώνουν, ματώνουν), μπορεῖ νὰ κρύβουν ἕνα μελάνωμα. 

Πόνος στὸ αὐτί, ποὺ ἐπιμένει. Μόνιμος πόνος στὸ αὐτί, ἰδίως κατὰ τὴν κατάποσι, μπορεῖ νὰ σημαίνῃ λοίμωξι ἢ νεοπλασία τοῦ φάρυγγος. Ἀκόμη πιὸ ὕποπτη εἶναι ἡ ὠταλγία, ὅταν συνοδεύεται ἀπὸ βραχνάδα, δυσκαταποσία ἢ τραχηλικὴ διόγκωσι. Σὲ τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται ἐξέτασι ἀπὸ ὠτορινολαρυγγολόγο.

Μονόπλευρη συλλογὴ ὑγροῦ στὸ μέσο οὖς, σὲ ἐνήλικα. Ἡ συλλογὴ ὑγροῦ στὸ μέσο οὖς προκαλεῖ μέτρια βαρηκοΐα ἀγωγῆς. Εἶναι συχνότατη στὰ παιδιά, στὰ ὁποῖα συνυπάρχει φλεγμονή, πρόκειται δηλαδὴ γιὰ ὠτίτιδα. Ὅταν ἀφορᾷ ὅμως ἐνήλικα καὶ εἶναι μονόπλευρη, τότε ὁ ὠτορινολαρυγγολόγος πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ σκεφθῇ τὸν καρκίνο τοῦ ρινοφάρυγγος καὶ ἄλλα σοβαρὰ νοσήματα, ὅπως πχ κοκκιωματώσεις (πχ Wegener), ἰδίως ἐπὶ ὑποτροπῆς.

 Ὁμάδες ὑψηλοῦ κινδύνου

Τὸ 90% τῶν καρκίνων κεφαλῆς καὶ τραχήλου ἐκδηλώνεται μετὰ ἀπὸ μακροχρόνια ἔκθεσι τοῦ πάσχοντος σὲ συγκεκριμένους παράγοντες. Ἡ χρῆσι καπνοῦ σὲ ὁποιαδήποτε μορφή, ἡ κατάχρησι οἰνοπνευματωδῶν (ἰδίως μαζὶ μὲ κάπνισμα) συνδέονται στενὰ μὲ καρκίνο τοῦ στόματος, τοῦ φάρυγγος, τοῦλάρυγγος καὶ τῆς γλώσσης. Εἰδικότερα, τὸ κάπνισμα πούρων συνδέεται μὲ καρκίνο τῶν χειλέων, ἐνῷ τὸ κάπνισμα πίπας περισσότερο μὲ τὸν καρκίνο τοῦ φάρυγγος. Σὲ μή καπνιστὲς, μή πότες οἱ καρκίνοι αὐτοὶ εἶναι σχεδὸν ἄγνωστοι. Τὰ τελευταῖα χρόνια ἡ παλινδρόμησι γαστρικῶν ὑγρῶν ἐξετόπισε τὸ κάπνισμα ἀπὸ τὴν πρώτη θέσι στὴ δεύτερη. Πρέπει ὅμως νὰ σημειωθῇ ὅτι τὸ κάπνισμα καὶ τὸ οἰνόπνευμα χειροτερεύουν τὴν παλινδρόμησι. Ἡ παρατεταμένη ἔκθεσι στὸν ἥλιο συνδέεται αἰτιολογικὰ μὲ καρκίνους τοῦ δέρματος. Συνιστᾶται ἡ χρῆσι ἀντιηλιακῶν μὲ ὑψηλὸ δείκτη προστασίας, ἀκόμη καὶ μὲ συννεφιά, καθὼς καὶ ἡ καλὴ κάλυψι τοῦ σώματος μὲ τὰ ροῦχα, καπέλλο κλπ.

Τί πρέπει νὰ κάνετε

Τὰ ὁδηγὰ συμπτώματα κινδύνου ποὺ ἀναφέρθηκαν μποροῦν νὰ ἐμφανισθοῦν καὶ ἀπὸ ἄλλα αἴτια, ἐκτὸς τοῦ καρκίνου. Γι' αὐτὸ δὲν χρειάζεται οὔτε πανικός, οὔτε καὶ ἐφησυχασμός. Ὅμως δὲν μπορεῖτε νὰ ξέρετε χωρὶς ἐξέτασι ἀπὸ εἰδικό.  Ἐὰν ὑπάρξῃ κάποιο ἀπὸ αὐτά, ἐπισκεφθῆτε τὸ γιατρό σας.

Νὰ θυμᾶστε ὅτι τὰ νεοπλάσματα τῆς περιοχῆς κεφαλῆς καὶ τραχήλου προσφέρονται γιὰ ἔγκαιρη διάγνωσι. Ἂν κάποιος ἔχῃ τὴν ἀτυχία νὰ νοσήσῃ, νὰ μή χάσῃ αὐτὸ τοὐλάχιστον τὸ πλεονέκτημα, καθυστερώντας ἀπὸ φόβο. Οἱ θεραπεία ἔχει καλλίτερα ἀποτελέσματα, ὅσο νωρίτερα διαγνωσθῇ τὸ νόσημα.