Δρ. Αἴας-Θεόδωρος Παπασταύρου
Ear᾿ΩτοNose῾ΡινοThroatΛαρυγγολογία
Χειρουργικὴ Κεφαλῆς & Τραχήλου


Η ΕΥΣΤΑΧΙΑΝΗ ΣΑΛΠΙΓΓΑ

 

Τί εἶναι ἡ εὐσταχιανὴ σάλπιγγα;

Εἶναι "σωλῆνας" ποὺ φέρνει σὲ ἐπικοινωνία τὸ πίσω μέρος τῆς μύτης (ρινοφάρυγγας) μὲ τὸ μέσο αὐτί. Τὸ ἕνα της στόμιο, τὸ φαρυγγικό, εὑρίσκεται πίσω ἀπὸ τὴν οὐρὰ τῆς κάτω ρινικῆς κόγχης. Ἡ σάλπιγγα, ἀκολουθώντας ἐλαφρῶς ἀνωφερῆ πορεία πρὸς τὸ πλάϊ καὶ πίσω, φθάνει στὸ μέσο οὖς (κοῖλο τοῦ τυμπάνου), ὅπου εὑρίσκεται τὸ τυμπανικό της στόμιο. Στοὺς ἐνήλικες ἡ σάλπιγγα ἔχει μῆκος περίπου 35 mm, ἐνῷ ἡ διατομή της κυμαίνεται ἀπὸ 1-3 mm, ἀναλόγως τοῦ σημείου μετρήσεως. Τὰ 2/3 πρὸς τὸν ρινοφάρυγγα στηρίζονται σὲ χόνδρινο σκελετό, ἐνῷ τὸ 1/3 πρὸς τὸ μέσο οὖς σὲ ὀστέϊνο. Ἐσωτερικὰ καλύπτεται ἀπὸ ἀναπνευστικό, κροσσωτὸ ἐπιθήλιο, ὅμοιο μὲ ἐκεῖνο τῆς μύτης. Ὁ βλεννογόνος της ἀντιδρᾷ σὲ ἐξωτερικὰ καὶ ἐσωτερικὰ ἐρεθίσματα, ὅπως καὶ ὁ βλεννογόνος τῆς μύτης καὶ τῶν παραρρινίων (μὲ μικροδιαφορές).

Γιατί λέγεται ἔτσι;

Ἐπειδὴ ὁ Antonio Maria Valsalva τῷ 1704 ὠνόμασε τὴ σάλπιγγα εὐσταχιανή, ἐπεκτράτησε ἐσφαλμένα ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὁ πρῶτος ποὺ τὴν περιέγραψε ἦταν ὁ Bartolomeo Eustachi (φωτογραφία), ἰταλὸς ἀνατόμος τοῦ 16ου αἰῶνος. Τὸ ἔργο τοῦ Eustachi "Epistola de auditus organis" (1562), πραγματεύεται πράγματι τὸ θέμα αὐτό. Ἡ ἀλήθεια ὅμως εἶναι ὅτι ἡ πρώτη γνωστὴ περιγραφὴ ἔγινε 2000 χρόνια ἐνωρίτερα, ἀπὸ τὸν Πυθαγόρειο φυσικὸ φιλόσοφο Ἀλκμαίωνα τὸν Κροτωνιάτη, ὅπως φαίνεται στὰ σωζόμενα ἀποσπάσματα τοῦ ἔργου του μὲ τίτλο "Περὶ Φύσηος". Ὁ Valsalva τὸ ἐγνώριζε αὐτό, καὶ τὸ ἀναφέρει στὸ βιβλίο του.

Τί ἐξυπηρετεῖ λειτουργικὰ ἡ σάλπιγγα;

Ἡ πρωτογενὴς λειτουργία τῆς σάλπιγγος εἶναι ἡ ἐκτόνωσι τῆς διαπνοῆς τῶν ἀερίων τοῦ μέσου ὠτός πρὸς τὸ περιβάλλον. Πολλὲς φορὲς ἡμερησίως, μὲ κάθε ἐκούσια ἢ ἀκούσια κατάποσι, ἡ σάλπιγγα ἀνοίγει καὶ ἐπιτρέπει τὴν ἐκτόνωσι τῶν ἀερίων (μῖγμα τύπου ἐκπνοῆς), ποὺ ἔχουν μαζευτῆ στὸ μέσο οὖς. Δευτερευόντως ἀπομακρύνονται καὶ μικροποσότητες ἐκκρίσεων. Τὸ φαρυγγικὸ στόμιο τῆς σάλπιγγος, λόγῳ τῆς διαμορφώσεώς του, λειτουργεῖ σὰν ἀνεπίστροφη βαλβίδα, ἔτσι ὥστε νὰ γίνεται διακίνησι μόνο ἀπὸ τὸ μέσο οὖς πρὸς τὸν ρινοφάρυγγα. Τὸ ἀντίθετο εἶναι δυνατὸν μόνο μὲ συγκεκριμένο σκόπιμο χειρισμό, ἀπαραίτητο ἰδίως σὲ περίπτωσι καταδύσεως ἤ καθόδου σὲ ἀεροπλάνο (προσγείωσι). Ὑπάρχουν διάφορες παραλλαγὲς τέτοιων χειρισμῶν. Οἱ δύο δημοφιλέστεροι εἶναι ὁ χειρισμὸς Valsalva καὶ ὁ χειρισμὸς Frenzel. Σημασία ἔχει νὰ εἶναι τὸ στόμιο ἀνοικτὸ τὴ στιγμὴ ποὺ ἐκτελεῖται ὁ χειρισμός, ἀλλιῶς ἀποτυγχάνει. Δύο εἶναι οἱ βασικοὶ μῦες τῆς ὑπερῴας, ποὺ προκαλοῦν συσπώμενοι διάνοιξι τοῦ φαρυγγικοῦ στομίου: Ὁ ἀνελκτῆρ τῆς ὑπερῴας καὶ ὁ τείνων τὸ ὑπερῴϊο ἱστίο. Οἱ μῦες αὐτοὶ συσπῶνται φυσιολογικὰ κατὰ τὴν κατάποσι καὶ κατὰ τὸ χάσμημα. Γιὰ τὴ σκόπιμη διάνοιξι τοῦ στομίου, πχ γιὰ νὰ καταδυθοῦμε, χρησιμοποιοῦμε παραλλαγὴ τῶν δύο αὐτῶν ἀλληλουχιῶν κινήσεων.

Τὸ φαρυγγικὸ στόμιο

Σὲ κατάστασι ἡρεμίας τὸ φαρυγγικὸ στόμιο εἶναι κλειστό. Σὲ παθολογικὲς περιπτώσεις εἶναι δυνατὸν νὰ παραμένῃ τὸ στόμιο μονίμως ἀνοικτὸ ἢ κλειστό. Εἴτε στὴ μία, εἲτε στὴν ἄλλη περίπτωσι, στὸ μέσο οὖς ἀναπτύσσεται παθολογία. Κατὰ μία (ἁπλουστευμένη) ἄποψι, τὸ κλειστὸ στόμιο ὁδηγεῖ στὴ χρονία "ἐκκριτικὴ" ὠτίτιδα καὶ τὶς συνέπειές της, ἐνῷ μὲ μόνιμα ἀνοικτὴ σάλπιγγα ἀναπτύσσονται ἀκόμη σοβαρότερες ὠτίτιδες, ὅπως πχ στοὺς Ἐσκιμώους τῆς Β. Ἀμερικῆς, ποὺ πάσχουν γενετικὰ ἀπὸ τὴν κατάστασι αὐτή.

ἀτελεκτασία τοῦ μέσου ὠτὸς (ἀρνητικὴ πίεσι στὸ μέσο οὖς) ἀποδίδεται ἀπὸ τοὺς περισσοτέρους, ἁπλοϊκὰ καὶ ἐσφαλμένα σύμφωνα μὲ τὶς παρατηρήσεις μας, σὲ "δυσλειτουργία τῆς Εὐσταχιανῆς". Τὸ φαινόμενο εἶναι ὅμως περισσότερο πολύπλοκο. Περιλαμβάνει διαταραχὴ τῆς διαπερατότητος τοῦ βλεννοπεριοστέου τοῦ μέσου ὠτός, λεμφικὴ στάσι στὴν περιοχὴ τῆς σάλπιγγος κλπ. Τὴν τυχὸν δυσλειτουργία (σπανίως) τῆς σάλπιγγος ἐννοοῦμε, ἀντίθετα μὲ τοὺς περισσοτέρους συναδέλφους, ὡς ὑπερλειτουργία, μὲ τὴν ἔννοια τῆς ὑπερεντατικῆς ἀντλήσεως ἀερίου ἀπὸ τὸ μέσο οὖς πρὸς τὸν ρινοφάρυγγα. Σὲ ἐκτεταμένη βιβλιογραφική μας μελέτη ἐπὶ τοῦ θέματος δὲν βρήκαμε καμμία πειραματικὴ ἐργασία ποὺ νὰ στηρίζῃ τὴν ὑπόθεσι τῆς "δυσλειτουργίας" μὲ τὴν ἔννοια τῆς ἀποφράξεως, ὡς αἰτίας τῆς ἀτελεκτασίας. Ὅλοι ὅσοι τὴν παραδέχονται, στηρίζονται στὴν παραδοχὴ κάποιου προηγουμένου μελετητοῦ, καὶ ὅλοι δέχονται ἀναποδείκτως τὴν ἀρχικὴ ὑπόθεσι τοῦ Antonio Valsalva, στηριγμένη αὐθαίρετα στὸν Βartolomeo Eustachi, ὁ ὁποῖος ὑπέθεσε, βλέποντας τὴ σάλπιγγα, ὅτι ἡ λειτουργία της θὰ ἦταν νὰ ἀερίζῃ τὸ μέσο οὖς!!! Κάτι τέτοιο ὅμως δὲν ἔχει ποτὲ ἀποδειχθῆ, ἐνῷ παράλληλα ἀντιβαίνει καὶ στὶς κλινικές μας παρατηρήσεις.

Ἡ δυσλειτουργία τῆς Εὐσταχιανῆς σάλπιγγος, μὲ τὴν ἔννοια τῆς ἀποφράξεως, ἀποκτᾷ κλινικὴ σημασία μόνο στὴν περίπτωσι τῆς καταδύσεως (αὔξησι τοῦ βάθους) καὶ τῆς πτήσεως (ἐλάττωσι τοῦ ὕψους), διότι μόνο τότε χρειάζεται νὰ περάσῃ ἀέρας μὲ φορὰ πρὸς τὸ μέσο οὖς, προκειμένου νὰ ἐξισώσῃ τὴν πίεσι τοῦ μέσου ὠτὸς μὲ τοῦ περιβάλλοντος. Κατὰ τὴν ἀνάδυσι καὶ ἀπογείωσι μπορεῖ ἐπίσης, σπανιότερα, νὰ παρουσιάσῃ ἡ σάλπιγγα ἀνυπέρβλητη ἀντίστασι στὴν ἐκτόνωσι τοῦ ἀέρος τοῦ μέσου ὠτὸς πρὸς τὸν φάρυγγα. Κάτι τέτοιο δὲν συμβαίνει ὅμως ΠΟΤΕ σὲ φυσιολογικὲς συνθῆκες. Οἱ τραυματισμοὶ ποὺ προκύπτουν ἀπὸ ἀνώμαλη κατανομὴ τῆς πιέσεως λέγονται βαροτραύματα.

Τί προκαλεῖ ἀπόφραξι τῆς σάλπιγγος;

Τὸ κοινὸ κρυολόγημα εἶναι ἡ συχνότερη αἰτία.

Ἀλλεργίες καὶ παραρρινοκολπίτιδες προκαλοῦν ἀπόφραξι εἴτε μὲ τὸ μηχανισμὸ τοῦ οἰδήματος τῶν ἱστῶν, εἴτε μὲ τὴν ἄθροισι βλεννῶν μπροστὰ ἀπὸ τὸ στόμιο καὶ μέσα στὴ σάλπιγγα. Ἕνας ἁπλὸς κανόνας λέει: "Βουλωμένη μύτη, βουλωμένες σάλπιγγες".

Τὰ παιδιὰ ἔχουν συχνότατα προβλήματα ἀποφράξεως καὶ συνολικῆς δυσλειτουργίας τοῦ συστήματος "ρινοφάρυγγας-μέσο οὖς", λόγῳ ἀδενοειδῶν ἐκβλαστήσεων (κρεατάκια). Ὁ μηχανισμὸς εἶναι κυρίως τὸ λεμφοίδημα ἐκ στάσεως λόγῳ χρονιζούσης ἀδενοειδίτιδος καὶ ἡ ἀνιοῦσα λοίμωξις τῆς σάλπιγγος καὶ μέσου ὠτός (σαλπιγγοτυμπανικὸς κατάρρους). Τὸ μεγάλο μέγεθος τῶν κατὰ τὰ ἄλλα ὑγιῶν ἀδενοειδῶν προκαλεῖ ἄλλα προβλήματα (δυσχέρεια ρινικῆς ἀναπνοῆς, ρεγχώδη ἀναπνοή, στοματικὴ ἀναπνοή, ἀδενοειδὲς προσωπεῖο κλπ). Ἡ χρονία ἀδενοειδῖτις καὶ ὁ σαλπιγγοτυμπανικὸς κατάρρους, ποὺ αυτὴ προκαλεῖ, εἶναι τὸ συχνότερο αἴτιο ἀδενοτομῆς (ἐγχείρησι γιὰ κρεατάκια).

Ὄγκοι τοῦ ρινοφάρυγγος καὶ τῆς βάσεως τοῦ κρανίου εἶναι ἀσυνήθη αἴτια ἀποφράξεως τῆς σάλπιγγος. Μπορεῖ νὰ προκαλέσουν, μεταξὺ ἄλλων, καὶ μονόπλευρη συλλογὴ ὑγροῦ σὲ ἐνήλικες, λόγῳ στάσεως τῆς λεμφικῆς ἀποχετεύσεως τοῦ μέσου ὠτός.

Ἁπλὲς ὁδηγίες γιὰ βουλωμένες σάλπιγγες στὸ ἀεροπλάνο καὶ τὸ αὐτοκίνητο (γιὰ κατάδυσι κοιτάξτε ἐδῶ καὶ ἐδῶ).

Γιὰ τὴν σχετικὰ εὐκολότερη κατανόησι τοῦ μηχανισμοῦ ἐξισώσεως παρακολουθῆστε προσεκτικὰ τὴν παρακάτω κινούμενη εἰκόνα:

Διάφοροι χειρισμοὶ μποροῦν νὰ βοηθήσουν τὴν ἐξίσωσι πιέσεων. (Κοίταξε ΕΔΩ γιὰ ἐκτενεῖς πληροφορίες)

  • ἁπλῆ κατάποσι ἐνεργοποιεῖ τοὺς μῦες ποὺ ἀνοίγουν τὸ φαρυγγικὸ στόμιο. Τὸ μάσημα τσίχλας καὶ ἡ καραμέλλα δροῦν ἀκριβῶς προκαλώντας πολλὲς καταποτικὲς κινήσεις.
  • Τὸ χάσμημα προκαλεῖ ἀκόμη καλλίτερη διάνοιξι τοῦ στομίου.
  • βιαία διάνοιξι τῶν σαλπίγγων δὲν συνιστᾶται, εἶναι ὅμως μερικὲς φορὲς ἀναγκαία. Παίρνουμε ἀναπνοή, κλείνουμε μύτη καὶ στόμα καὶ φυσᾶμε, σὰν νὰ θέλαμε νὰ βγῇ ὁ ἀέρας ἀπ' τ' αὐτιά. Συνήθως μὲ λίγη προσπάθεια ἀκούγεται ἕνας ἦχος καὶ ἡ ἐξίσωσι ἔγινε. Μερικὲς φορὲς ὅμως, ἡ κίνησι εἶναι ἐπώδυνη· ἄλλοτε προκαλεῖ καὶ ἴλιγγο. Γιὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς τὴν προτείνουμε μόνο σὲ περίπτωσι ἀνάγκης. Ἂν ἡ σάλπιγγα δὲν ἀνοίγῃ οὔτε βιαίως, πρέπει νὰ πᾶτε στὸν γιατρό.
  • Ἂν ἔχατε κρυολόγημα, παραρρινοκολπίτιδα, ὠτίτιδαἀλλεργία σὲ κρίσι, τὰ ἀεροπορικὰ ταξείδια δὲν ἐπιτρέπονται. Στὶς περιπτώσεις αὐτὲς ἀπαγορεύεται καὶ ἡ βιαία διάνοιξι τῶν σαλπίγγων, μὲ τὸν παραπάνω τρόπο.
  • Τὰ μωρὰ δὲν μποροῦν νὰ ἐξισώσουν τὶς πιέσεις ἐθελουσίως. Ὅταν ταξειδεύουν ἀεροπορικῶς πρέπει κατὰ τὴν προσγείωσι νὰ ἔχουν μπιμπερὸ ἢ πιπίλα, ἢ ἀκόμη καλλίτερα νὰ κλαῖνε. Τὸ κλᾶμα κινητοποιεῖ τὶς σάλπιγγες παρομοίως μὲ τὸ χάσμημα.
  • Ἄτομα ποὺ δὲν ἔχουν εὐχέρεια στὴ διάνοιξι τῶν σαλπίγγων πρέπει νὰ μὴν ἐμπλέκονται σὲ καταδυτικὲς δραστηριότητες, διότι θὰ ἔχουν μὲ βεβαιότητα ἀτυχήματα.
  • Πολλοὶ χρησιμοποιοῦν τοπικὰ ἀποσυμφορητικά. Ἡ ἄποψί μας εἶναι ὅτι ἡ ὀφέλεια ἀπὸ αὐτὰ εἶναι περιωρισμένη. Ὅταν ὑπάρχουν μόνιμα ἢ συχνὰ προβλήματα λειτουργίας τῶν σαλπίγγων εἶναι καλλίτερο νὰ δίδεται ἰατρικὴ λῦσι, πχ μὲ ἀντιμετώπισι τῶν ἀλλεργιῶν, τῆς ἀτοπίας, τῶν λοιμώξεων κλπ. Μερικὲς φορὲς εἶναι ἀναγκαία ἡ τοποθέτησι σωληνίσκου ἀερισμοῦ.
 

ΘΕΜΑΤΑ ΩΡΛ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ (βρίσκεσθε ἐδῶ)
 
Ρινίτιδες  
Μέση ᾿Ωτῖτις
Δερματικοὶ ῎Ογκοι τοῦ Προσώπου

Συγκοινωνίες καὶ Χῶρος Σταθμεύσεως
***
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΕΛΙΣ
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΝ ΑΚΟΟΛΟΓΙΑΣ-ΝΕΥΡΟΩΤΟΛΟΓΙΑΣ
ΚΑΤΑΔΥΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ "MEDISUB"
ΦΩΝΙΑΤΡΙΚΗ

᾿Επικοινωνῆστε μαζί μας
 


210-6502000,  697-444-2112

Εργαστήριον ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ MEDISUB-Ελλ. Ινστιτούτο Προληπτικής Καταδυτικής Ιατρικής ΦΩΝΙΑΤΡΙΚΗ Πρόγραμμα δράσεως Αττική 2000+
Δρ. ΑΙΑΣ-ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ, ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΩΤΩΝ-ΡΙΝΟΣ-ΛΑΡΥΓΓΟΣ

ΧΡΗΣΙ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΤΩΝ ΣΕΛΙΔΩΝ ΑΥΤΩΝ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΙ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ,
ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΙ ΤΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΗΣ ΠΗΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
1