Στὴν ἱστοσελίδα αὐτὴ θὰ βρῆτε ἀπαντήσεις στὰ ἀκόλουθα ἐρωτήματα:

Τί εἶναι ἴλιγγος θέσεως, καὶ τί καλοήθης παροξυσμικὸς ἴλιγγος θέσεως;

Τί εἶναι τὰ ὠτολιθοφόρα ὄργανα;

Πῶς δημιουργεῖται ἡ ψευδαίσθησι τοῦ καλοήθους ἰλίγγου θέσεως;

Εἶναι συχνὸς ὁ ἴλιγγος θέσεως;

Πῶς ἀντιμετωπίζεται ὁ ἴλιγγος θέσεως;

Ὑπάρχει πιθανότης ὑποτροπῆς;

Ὑπάρχουν καὶ ἄτυποι ἴλιγγοι θέσεως;

Εἶναι συχνὸς ὁ ἴλιγγος θέσεως;

Ὁ καλοήθης ἴλιγγος θέσεως εἶναι πολὺ συχνὴ κατάστασι. Ἡ συχνότης του αὐξάνει μὲ τὴν ἡλικία. Στοὺς ἡλικιωμένους καλύπτει τὸ 50-60% τῶν περιπτώσεων ἰλίγγου. Στὴν παιδικὴ ἡλικία εἶναι κάτι σπάνιο. Πολὺ συχνὰ διαφεύγει τῆς διαγνώσεως, ἐνῷ δὲν θὰ ἔπρεπε, ἀφοῦ ἡ συμπτωματολογία του εἶναι ἀπὸ τὶς καθαρότερες καὶ σαφέστερες. Οἱ ἄλλες ὑποκατηγορίες εἶναι ἀσυνήθεις.

Ποιά εἶναι ἡ συμπτωματολογία τοῦ ἰλίγγου θέσεως;

Ἡ συμπτωματολογία συνίσταται σὲ ἐπεισόδια ἰλίγγου ποικίλης ἐντάσεως (συνήθως βίαια), ἐπερχόμενα μὲ τὴ λῆψι συγκεκριμένων θέσεων τῆς κεφαλῆς, ἤ μὲ τὴν ἀλλαγὴ θέσεως τῆς κεφαλῆς. Μπορεῖ νὰ συνοδεύεται ἀπὸ ναυτία καὶ ἀστάθεια, ἂν καὶ συνήθως αὐτὸ δὲν συμβαίνει. Μερικοὶ ἀσθενεῖς καταλαμβάνονται ἀπὸ ἔντονη φοβία κινήσεως ἕως καὶ πανικό, τόσο ὥστε ἀρνοῦνται νὰ μετακινηθοῦν ὅλως δι' ὅλου. Σὲ τέτοιες περιπτώσεις προστίθεται καὶ ἐφίδρωσι. Μετὰ ἀπὸ λίγα δευτερόλεπτα ὁ ἴλιγγος καταπαύει. Μερικὲς φορὲς παραμένει ἐλαφρὰ ἀστάθεια ἢ αἴσθημα αἰωρήσεως. Τὶς περισσότερες φορὲς τὸ συνολικὸ φαινόμενο παρουσιάζει ἐξάρσεις καὶ ὑφέσεις, χαρακτηρίζεται δηλαδὴ ἀπὸ ὑποτροπές. Στὶς τυπικὲς περιπτώσεις τὸ ὑποκειμενικὸ αἴσθημα τοῦ ἰλίγγου συνοδεύεται ἀπὸ γεωτροπικό, ὁριζοντιοκυκλικὸ νυσταγμὸ κατὰ τὴν φᾶσι κατακλίσεως τῆς διαγνωστικῆς δοκιμασίας Dix-Hallpike, καὶ ἀπὸ ἀντιθέτου φορᾶς ὁριζόντιο νυσταγμὸ κατὰ τὴ φᾶσι τῆς ἐγέρσεως. Ὑπάρχουν σπανίως καὶ ἄτυπες μορφὲς καλοήθους ἰλίγγου θέσεως, οἱ ὁποῖες ἐνίοτε θέτουν δύσκολα διαγνωστικὰ καὶ θεραπευτικὰ προβλήματα.

Ὁ πανικὸς ποὺ καταλαμβάνει ὡρισμένους ἀσθενεῖς, ἐνίοτε περιπλέκει διαγνωστικῶς τὰ πράγματα, ἰδίως σὲ ἄτομα μεγαλυτέρας ἡλικίας ἢ μὲ συνοδὰ προβλήματα ὑγιείας, πχ καρδιολογικά. Οἱ ἄρρωστοι αὐτοὶ ἐκδηλώνουν ἔντονη ὑπέρπνοια, ἡ ὁποία κλασσικὰ συνοδεύεται ἀπὸ ζάλη (ὄχι ἴλιγγο), αἴσθημα αἰωρήσεως, αἱμωδίες ἄκρων καὶ σώματος, σφίξιμο στὸ στῆθος κλπ. Ὅλα αὐτὰ φέρνουν τὸν ἰατρόν, ὁ ὁποῖος θὰ δεχθῇ πρῶτος τὸ τηλεφώνημα, σὲ δύσκολη θέσι. Ὁ κίνδυνος ἐδῶ εἶναι νὰ ἀποδοθοῦν τὰ ἐνοχλήματα σὲ "ὑστερία", ἀλλὰ στὴν πραγματικότητα νὰ ὑποκρύπτουν ἕνα καρδιολογικὸ περιστατικό.

Ὁ ἴλιγγος θέσεως δὲν ἀποτελεῖ νόσημα, ἀλλὰ σύνολο συμπτωμάτων (σύνδρομο). Ὁ ἰατρὸς δὲν πρέπει νὰ τὸ θεωρῇ ὡς τελικὴ διάγνωσι, ἀλλὰ πάντα νὰ ἐνδιαφέρεται νὰ ἀνακαλύψῃ τὴν ὑποκειμένη αἰτία.

Ποιές εἶναι οἱ συνηθέστερες δραστηριότητες, ποὺ προκαλοῦν τὰ συμπτώματα;

• Ἡ ἀλλαγὴ πλευροῦ στὸ κρεββάτι.

• Ἡ κατάκλισι καὶ ἡ ἔγερσι ἀπὸ τὸ κρεββάτι.

• Ἡ ἐπίκυψι, πχ γιὰ νὰ δέσῃ ὁ ἀσθενὴς τὰ κορδόνια τῶν παπουτσιῶν.

• Ἡ ἔκτασι τῆς κεφαλῆς, πχ γιὰ νὰ κοιτάξῃ ὁ ἀσθενὴς ψηλά σὲ ἕνα ράφι, ἢ γιὰ νὰ τοποθετήσῃ ἀντικείμενα σὲ ψηλὸ ντουλάπι, ἢ γιὰ νὰ λούσῃ τὰ μαλλιὰ σὲ λουτῆρα κομμωτηρίου κλπ.

• Ἀσυνήθιστες περιπτώσεις ποὺ ἔχουν ὑποπέσει στὴν ἀντίληψί μας εἶναι πχ:

• ὅταν ὁ ἀσθενὴς ἔκανε πλύσεις στὴ μύτη σὲ πλαγία θέσι

• ὅταν  ἀσθενὴς προσπάθησε νὰ ἐλέγξῃ τὸ κασσετόφωνο τοῦ αὐτοκινήτου ὁδηγώντας (μὲ κατάληξι ἕνα πολύνεκρο ἀτύχημα).

Ποιά εἶναι τὰ αἴτια τοῦ ἰλίγγου θέσεως;

• Κάκωσι τῆς κεφαλῆς: Εἶναι τὸ συχνότερο αἴτιο στὶς παραγωγικὲς ἡλικίες. Τὶς περισσότερες φορὲς συνδέεται μὲ τὴν ἔννοια τῆς διασείσεως τοῦ λαβυρίνθου, ἡ ὁποία θεωρεῖται ἕνα ἀπὸ τὰ αἴτια καθυστερημένης ἐκφυλίσεως. Πράγματι, ἂν μετὰ ἀπὸ κάκωσι τῆς κεφαλῆς παρουσιασθῇ ἴλιγγος θέσεως, αὐτὸ συμβαίνει μετὰ ἀπὸ 4-6 μῆνες. Ἡ κατάστασις αὐτὴ δὲν πρέπει νὰ συγχέεται μὲ ἕνα ψυχικὸ σύνδρομο, τὸ περίφημο σύνδρομο μετὰ κάκωσιν τῆς κεφαλῆς (πρώην μεταδιασεισικὸ σύνδρομο), τὸ ὁποῖο ἀποτελεῖ διεκδικητικὴ νεύρωσι μὲ μεγάλη πρακτικὴ καὶ ἰατροδικαστικὴ σημασία. Ὁ ἴλιγγος θέσεως μπορεῖ καὶ νὰ συνυπάρχῃ μὲ τὸ σύνδρομο αὐτό.

• Σύνδρομο Menière: Στὴν ἤδη ἐγκατεστημένη συμπτωματολογία τοῦ σ. Menière εἶναι δυνατὸν νὰ προστεθῇ καὶ ἰλίγγου θέσεως. Ἡ συνύπαρξις τῶν δύο ὁμάδων συμπτωμάτων ἀνευρίσκεται σὲ περίπου 5-10% τῶν ἀσθενῶν μὲ σ. Menière. Ἀποτελεῖ διαγνωστικὴ πλάνη ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ σ. Menière, ὅταν ὑπάρχῃ ἴλιγγος θέσεως.

• Λαβυρινθῖτις: Ὁ ἴλιγγος θέσεως στὶς περιπτώσεις αὐτὲς δὲν θὰ γίνῃ ἀντιληπτός, παρὰ μόνο μετὰ τὴν κατάπαυσι τῶν πρώτων καὶ θορυβωδῶν συμπτωμάτων τῆς λαβυρινθίτιδος καὶ τὴν ὕφεσι τῶν ὀξέων κεντρικῶν κατασταλτικῶν μηχανισμῶν. Ἀποδίδεται σὲ μεταϊογενῆ προσβολὴ καὶ ἐκφύλισι τῶν ὠτολιθοφόρων ὀργάνων. Ὁ ὅρος "λαβυρινθῖτις" ἀπαιτεῖ προσοχὴ στὴ χρῆσι του: συνήθως συγχέεται μὲ τὴν ἔννοια τῆς αἰθουσαίας νευρωνίτιδος, ἢ ἀκόμη χρησιμοποιεῖται χαλαρά, χωρὶς συγκεκριμένο παθολογοανατομικὸ περιεχόμενο. Στὴν προκειμένη περίπτωσι ἐννοεῖται κυριολεκτικῶς, καὶ καλύπτει ὀξέα αἰθουσοκοχλιακὰ συμπτώματα, μή ἐντασσόμενα στὶς ὑδρωπικὲς διαταραχὲς τοῦ λαβυρίνθου.

• Μετὰ ἀπὸ χρῆσι ὠτοτοξικῶν οὐσιῶν: Συνήθως πρόκειται γιὰ ἀμινογλυκωσίδες (στρεπτομυκίνη, γενταμυκίνη κλπ). Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει ἡ οἰκογένεια τῶν δι- καὶ τρισουλφιτῶν, ποὺ χρησιμοποιοῦνται στὴν οἰνοποιεῖα, καὶ ἔχουν ὠτοτοξικὴ καὶ νευροτοξικὴ δρᾶσι. Ὁ μηχανισμὸς εἶναι καὶ ἐδῶ πρόκλησι βλάβης τῶν ὠτολιθοφόρων ὀργάνων.

• Τὸ ἀκουστικὸ τραῦμα: Προκαλεῖ μηχανικὴ προσβολὴ τῶν ὠτολιθοφόρων ὑμένων, τῶν ὁποίων ἀκολουθεῖ ὄψιμη ἐκφύλισι. Τὸ ἀκουστικὸ τραῦμα ἀπὸ πυροβόλα ὅπλα ἔχει χειρότερη ἐπίδρασι ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ προκαλεῖται ἀπὸ βιομηχανικὸ θόρυβο.
• Δὲν ἀνευρίσκεται προφανὴς αἰτία στὶς μισὲς περίπου περιπτώσεις, οἱ ὁποῖες τότε λέγονται ἰδιοπαθεῖς.

Ἀπὸ τί πρέπει νὰ διαφοροδιαγνωσθῇ ὁ καλοήθης ἴλιγγος θέσεως;

Κεντρικὸς ἴλιγγος θέσεως (σὲ ἀντίθεσι μὲ τὸν καλοήθη, ποὺ ἀφορᾷ στὸ περιφερικὸ ὄργανο, δηλ. τὸν λαβύρινθο): Εἶναι σπανία κλινικὴ ὀντότης, ποὺ συσχετίζεται μὲ ἐπίκτητα καὶ κληρονομικὰ νοσήματα τῆς παρεγκεφαλίδος καὶ τοῦ προμήκους μυελοῦ. Παρατηρεῖται σὲ περιπτώσεις μυελοβλαστώματος, σ. , παρεγκεφαλιδικῆς ἐκφυλίσεως, δομικὲς ἀνωμαλίες τοῦ ὀδόντος τοῦ δευτέρου αὐχενικοῦ σπονδύλου κλπ. Τὰ κλασσικῶς θεωρούμενα χαρακτηριστικὰ τοῦ κεντρικοῦ ἰλίγγου θέσεως εἶναι ὅτι: Ἔχει πολὺ μικρὸ λανθάνοντα χρόνο. Δὲν παρουσιάζει ἐξάντλησι, δηλαδὴ δὲν τελειώνει, ὅση ὥρα καὶ νὰ διατηρηθῇ ἡ θέσι ποὺ τὸν προκαλεῖ. Δὲν παρουσιάζει κόπωσι, δηλαδὴ δὲν μειώνεται ἡ παραγωγή του, ἂν ἐπαναληφθῇ ἡ θέσι προκλήσεως πολλὲς φορές. Ἀλλάζει φορὰ σὲ διάφορες θέσεις, ἢ ἀκόμη καὶ στην ἴδια θέσι. Τὰ παραπάνω χαρακτηριστικὰ ἔχουν πολλὲς ἐξαιρέσεις· γι' αὐτό, κατὰ τὴν διαγνωστικὴ διαδικασία, ἡ ἐμπειρία τοῦ ἰατροῦ δὲν μπορεῖ νὰ ἀντικατασταθῇ. Ἐνίοτε παρουσιάζεται μὲ ἄτυπα χαρακτηριστικά.

Αὐχενικὸς ἴλιγγος: Εἶναι ἴλιγγος θέσεως πυροδοτούμενος ἀπὸ δομικὲς ἀνωμαλίες τοῦ αὐχένος,  καὶ μή ἐξαρτώμενος ἀπὸ τὴ βαρύτητα. Ἡ ὀντότης αὐτὴ ἀμφισβητεῖται ἀπὸ πολλούς, διότι γίνεται μεγάλη κατάχρησι στὴ διάγνωσί της ἀπὸ τοὺς μή εἰδικούς. Πρόκειται πράγματι γιὰ ἀσυνήθη κατάστασι, ἡ ὁποία παρουσιάζει καὶ διαγνωστικὰ προβλήματα. Δὲν ὑπάρχουν ὁμοφώνως ἀποδεκτὰ διαγνωστικὰ κριτήρια. Ὑποδιαιρεῖται σέ:

• Προερχόμενο ἀπὸ κλειστὲς κακώσεις αὐχενικῆς μοίρας: Τὸ συχνότερο αἴτιο, μὲ σημαντικὴ ἰατροδικαστικὴ σημασία.

• Σχετιζόμενο μὲ διαταραχὴ τῆς ἰδιοδεκτικῆς αἰσθητικότητος τοῦ αὐχένος. Ἡ κατηγορία αὐτὴ περιέχεται ἐνίοτε στὴν προηγουμένη.

• Προερχόμενο ἀπὸ ἀγγειακὴ συμπίεσι. Ὑπάρχουν διάφορες ὑποπεριπτώσεις.

• Συμπίεσι τῶν μακρῶν ἰνῶν τοῦ νωτιαίου μυελοῦ, οἱ ὁποῖες συνδέουν τὴν ἰδιοδεκτικὴ αἴσθησι μὲ τὸ κεντρικὸ αἰθουσαῖο (παρεγκεφαλίδα καὶ ἄνω στέλεχος).

• Ὑψηλὴ αὐχενοπάθεια (Α1-Α2), ὅπως πχ σὲ πλατυβασία. Πολὺ σπάνιες περιπτώσεις.

• Ἡμικρανία μὲ αὐχενικὴ πυροδότησι

• Ὀρθοστατικὰ φαινόμενα: Μερικὲς φορὲς προκαλοῦν διαγνωστικὴ σύγχυσι, ἀκόμη καὶ στὸν ἰατρό. Συνήθως διευκρινίζονται μὲ πολὺ ἐπιμελῆ λῆψι τοῦ ἱστορικοῦ καὶ τὸν προσδιορισμὸ τῆς ἐπιδράσεως τῆς βαρύτητος στὴν ἀρτηριακὴ πίεσι, σὲ ἀντιδιαστολὴ μὲ τὴν ἐπίδρασι τῆς βαρύτητος στὸ αἰθουσαῖο σύστημα.

Καλοήθης παιδικὸς παροξυσμικὸς ἴλιγγος: Θεωρεῖται ἰσοδύναμο ἡμικρανίας, χαρακτηριζόμενο ἀπὸ ἐπεισοδιακοὺς ἰλίγγους βραχείας διαρκείας, μὲ διαταραχὴ τῆς ἰσορροπίας, χωρὶς ἡμικρανιακὴ αὔρα, βαρηκοΐα, ἐμβοὲς κλπ. Διαρκεῖ συνήθως μερικὲς ὧρες καὶ παρουσιάζεται περισσότερο σὲ παιδιὰ 1-4 ἐτῶν. Ἀργότερα στὴ διάρκεια τῆς ζωῆς των παρουσιάζουν κλασσικὴ ἢ συνήθη ἡμικρανία. Ἡ ὕπαρξις οἰκογενειακοῦ ἱστορικοῦ ἡμικρανίας συνηγορεῖ ὑπὲρ αὐτῆς τῆς δύσκολης διαγνώσεως.

Πῶς ἀντιμετωπίζεται ὁ καλοήθης ἴλιγγος θέσεως;

Ὁ ἴλιγγος θέσεως, μὲ τὴ γενικὴ ἔννοια, ἀντιμετωπίζεται ἀναλόγως τῆς αἰτιολογίας του.

Ὁ καλοήθης παροξυσμικὸς ἴλιγγος θέσεως δὲν ἐπιδέχεται φαρμακευτικῆς ἀγωγῆς. Ἀντιθέτως, ἀπαντᾷ καλὰ σὲ φυσικούς, μηχανικοὺς χειρισμούς, ποὺ ἐκτελοῦνται ἐπὶ τοῦ ἀσθενοῦς. Οἱ μηχανικοὶ αὐτοὶ χειρισμοὶ ἔχουν σκοπὸ νὰ ἀπομακρύνουν τοὺς μετατοπισμένους ὠτολίθους ἀπὸ τὸ ἡμικύκλιο σωλῆνα, στὸν ὁποῖον ἔχουν μετατεθῆ, καὶ νὰ τοὺς ἐπαναφέρουν στὸ ἐλλειπτικὸ κυστίδιο. Ἐκεῖ, ἐφ' ὅσον ἐπιζῇ ἀρκετὸ ἀπὸ τὸ ὠτολιθοφόρο ὄργανο, πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ δυνατότης νὰ ξανακολλήσουν οἱ ὠτόλιθοι πάνω του. Οἱ χειρισμοὶ παίρνουν τὰ ὀνόματά των ἀπὸ τοὺς ἰατροὺς οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐπενόησαν.  Οἱ συχνότερα ἐκτελούμενοι εἶναι οἱ χειρισμοὶ Epley καὶ Semont. Αὐτοὶ βασίζονται στὴν ἀκριβῆ γνῶσι τῆς ἀνατομίας καὶ στὴν ἀκριβῆ διάγνωσι τοῦ ἡμικυκλίου σωλῆνος ποὺ προκαλεῖ τὸν ἴλιγγο. ᾿Εκτελοῦνται ἀνώδυνα στὸ ἰατρεῖο καὶ ἔχουν ὑψηλὸ ποσοστὸ ἐπιτυχίας, περίπου 80%, ἐνῷ σπανίως μπορεῖ νὰ ἐπιπλακοῦν μὲ μετατροπὴ τοῦ τυπικοῦ καλοήθους ἰλίγγου θέσεως σὲ ἄτυπο.

Μὲ τὸν χειρισμὸ ἐπανατοποθετήσεως τοῦ Epley, ὁ ὁποῖος εἶναι ἥπιος καὶ ἀργός, φροντίζουμε νὰ ἀδειάσουμε προσεκτικὰ τοὺς ὠτολίθους πίσω στὴ θέσι τους. Ὁ χειρισμὸς ἀπελευθερώσεως τοῦ Semont, εἶναι μιὰ ἀπότομη, γρήγορη καὶ ἀδρὴ παραλλαγὴ τοῦ προηγουμένου. Εἶναι προφανὲς ὅτι ὁ ἴλιγγος μπορεῖ νὰ ὑποτροπιάσῃ σὲ ἄλλοτε ἄλλο χρόνο, μετὰ ἀπὸ ἐπιτυχεῖς χειρισμούς. Στὶς περιπτώσεις αἰτὲς ἐπαναλαμβάνονται οἱ χειρισμοί χωρὶς κανένα πρόβλημα. Ὁ χειρισμὸς Epley χρειάζεται κάποια προσοχή, ὅταν ἐκτελῆται σὲ ἡλικιωμένους, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ συμπίεσι σπονδυλικῆς ἀρτηρίας κατὰ τὴν ἐκτέλεσι τοῦ χειρισμοῦ.

Μετὰ τὴν ἐπιτυχῆ ἐκτέλεσι τῶν χειρισμῶν ὁ ἀσθενὴς παραμένει 10-15 λεπτὰ γιὰ παρακολούθησι. Δὲν πρέπει νὰ ὁδηγήσῃ ἀμέσως, καὶ πρέπει νὰ μήν ξαπλώσῃ χαμηλότερα ἀπὸ 45^ο γιὰ δύο 24ωρα. Αὐτὸ αὐξάνει τὴν πιθανότητα νὰ μπορέσουν οἱ ἐπανατοποθετημένοι ὠτόλιθοι νὰ μονιμοποιηθοῦν στὴ θέσι τους. Περιορισμὸς τῶν πολλῶν κινήσεων συνιστᾶται γιὰ 5 ἀκόμη μέρες, καθὼς καὶ κατάκλισι μὲ 2 μαξιλλάρια. Στὶς ἐπιτυχεῖς περιπτώσεις παρατηρεῖται συχνὰ ἕνα αἴσθημα αἰωρήσεως καὶ ἐπικειμένου ἰλίγγου γιὰ 3-5 ἡμέρες, τὸ ὁποῖο συσχετίζεται μὲ καλὴ πρόγνωσι.

Περιπτώσεις ποὺ δὲν φαίνεται νὰ ἀνταποκρίνωνται ἀμέσως στοὺς χειρισμοὺς (~20%) μπορεῖ νὰ ὑποβληθοῦν σ' αὐτοὺς καὶ γιὰ δεύτερη φορά. Μπορεῖ ἀκόμη ν'  ἀνταποκριθοῦν ἀργότερα, ἰδίως ἂν ἐκτελοῦν στὸ σπίτι τοὺς χειρισμοὺς κατόπιν σχετικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἀκρίβεια στὴν ἐκτέλεσι εἶναι σημαντική· οἱ πολλὲς καὶ ἰδίως οἱ μή ἀκριβεῖς ἐπαναλήψεις μπορεῖ νὰ χαλάσουν ἕνα καλὸ ἀποτέλεσμα. Σὲ περίπτωσι ἀποτυχίας τῶν στοχευμένων αὐτῶν χειρισμῶν, μπορεῖ νὰ προταθῇ στὸν ἀσθενὴ ὁ μή στοχευμένος χειρισμὸς ἀπευαισθητοποιήσεως κατὰ Brandt-Daroff. Ὁ χειρισμὸς αὐτὸς βοηθᾷ ἐκμεταλλευόμενος τὸ φαινόμενο τῆς κοπώσεως τοῦ καλοήθους ἰλίγγου/νυσταγμοῦ θέσεως, ὅταν ὑπάρχῃ.

Μερικὲς φορὲς μπορεῖ μὲ τοὺς θεραπευτικοὺς χειρισμοὺς νὰ φύγῃ ὁ ἴλιγγος θέσεως, νὰ παραμείνῃ ὅμως ἡ ἀστάθεια. Κάτι τέτοιο δὲν εἶναι πολὺ συχνό· οἱ περισσότεροι τὸ ἐξηγοῦν ὡς ἀνατροπὴ τῆς μέχρι τότε ἀντιρροπηστικῆς δραστηριότητος τοῦ νευρικοῦ συστήματος, μέχρι νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ νέα ἰσορροπία. Μερικοὶ ἄλλοι θεωροῦν ὅτι ἡ ἀστάθεια ὀφείλεται σὲ μόνιμη βλάβη τοῦ ὠτολιθοφόρου ὀργάνου ἢ σὲ φόρτισή του μὲ ὠτολίθους. Στίς περιπτώσεις αὐτὲς βοηθοῦν πολὺ οἱ στοχευμένες φυσιοθεραπευτικὲς παρεμβάσεις.

Στὶς περιπτώσεις ὅπου ὁ καλοήθης ἴλιγγος θέσεως δὲν ὑποχωρεῖ μὲ τοὺς χειρισμούς, ἐπιβάλλεται ἡ περαιτέρω διερεύνησι γιὰ ἐνδοκράνιο παθολογία (κυρίως ὄγκους). Μόνο ἂν ἡ διερεύνησι εἶναι ἀρνητική, μπορεῖ κανεὶς νὰ προτείνῃ περαιτέρω θεραπαυτικὲς ἐνέργειες.

Σὲ περίπτωσι πλήρους ἀδυναμίας ἀνταποκρίσεως, καὶ ἐφ' ὅσον τὰ ἐνοχλήματα εἶναι ἀνυπόφορα, συνιστᾶται χειρουργικὴ ἐπέμβασι, μὲ τὴν προϋπόθεσι ὅτι ἡ διάγνωσι εἶναι σίγουρη καὶ ἀναμφισβήτητη. Ἡ προτεινομένη σήμερα ἐπέμβασι εἶναι ἡ ἀπόφραξι τοῦ ὀπισθίου καθέτου ἡμικυκλίου σωλῆνος. Ἡ ἐπέμβασι εἶναι ἀποτελεσματικὴ σὲ ἀρκετὰ μεγάλο ποσοστὸ (~80%), ἐνῷ συνοδεύεται ἀπὸ ἀσήμαντο κίνδυνο γιὰ τὴν ἀκοή. Βιβλιογραφικὰ προτείνεται καὶ ἡ νευροτομὴ τοῦ μονήρους νεύρου, τοῦ αἰσθητηρίου νεύρου δηλαδὴ ποὺ ἐξυπηρετεῖ τὸν ὀπίσθιο κάθετο σωλῆνα. Παρ' ὅτι ὅμως ἡ ἐπέμβασι αὐτὴ μνημονεύεται εὐρύτατα, φαίνεται νὰ ἔχῃ ἐκτελεσθῆ μόνο ἀπὸ τὸν γιατρὸ ποὺ τὴ σχεδίασε (Δρ. Gacek), καὶ συνεπῶς δὲν ὑπάρχει πουθενὰ ἡ ἀνάλογη ἐμπειρία.

Ὑπάρχει πιθανότης ὑποτροπῆς;

Ὁ καλοήθης ἴλιγγος θέσεως ὑποτροπιάζει συχνά. Αὐτὸ εἶναι ἀναμενόμενο, διότι οἱ ἐλεύθεροι ὠτόλιθοι μπορεῖ νὰ ξαναπέσουν πολὺ εὔκολα μέσα στὸν ἡμικύκλιο σωλῆνα, καὶ διότι ἡ ἐκφυλιστικὴ νόσος τοῦ ὠτολιθοφόρου ὀργάνου μπορεῖ νὰ συνεχίσῃ νὰ ἐξελίσσεται. Σὲ ὁρίζοντα 5ετίας οἱ μισοὶ ἀσθενεῖς ὑποτροπιάζουν. Στὶς περιπτώσεις αὐτὲς ἐπαναλαμβάνεται ἡ θεραπεία ποὺ ἀρχικῶς βοήθησε, δηλαδὴ οἱ χειρισμοὶ ἐπανατοποθετήσεως (Epley) ἢ ἀπελευθερώσεως (Semont). Ἡ παρεξήγησις ὅτι οἱ καθημερινὲς ἀσκήσεις προλαμβάνουν τὴν ὑποτροπή, προφανῶς δὲν εὐσταθεῖ· μᾶλλον τὸ ἀντίθετο.

Ὑπάρχουν καὶ ἄτυποι ἴλιγγοι θέσεως;

Παρατηροῦνται πράγματι σπανίως περιπτώσεις, ὅπου μὲ τὴ λῆψι τῶν τυπικῶν θέσεων προκλήσεως ἰλίγγου καὶ νυσταγμοῦ θέσεως (πχ κατὰ τὴ διαγνωστικὴ δοκιμασία Dix-Hallpike) παράγονται ἴλιγγοι συνοδευόμενοι ἀπὸ ἄτυπο νυσταγμὸ θέσεως, δηλαδὴ νυσταγμὸ μὲ μή ἀναμενομένη φορά. Χαρακτηριστικά, μπορεῖ αὐτὸ νὰ συμβῇ μετὰ ἀπὸ τὴν θεραπευτικὴ ἐκτέλεσι τῶν χειρισμῶν Epley, Semont καὶ Brandt-Daroff, μπορεῖ ὅμως νὰ ἐμφανισθῇ ὡς ἄτυπος ἐξ ἀρχῆς. Στὶς περιπτώσεις αὐτὲς πρέπει βέβαίως νὰ προσεχθῇ ἰδιαιτέρως ἡ πιθανότης νὰ πρόκειται γιὰ κεντρικοῦ τύπου ἴλιγγο. Ἂν δὲν πρόκειται γιὰ κεντρικοῦ τύπου περίπτωσι, τότε θεωρεῖται ὅτι ὀφείλεται σὲ μετατόπισι ὠτολίθων πρὸς ἄλλους ἡμικυκλίους σωλῆνες, πλὴν τοῦ ὀπισθίου καθέτου.

Ὁ ἴλιγγος θέσεως ἀπὸ καναλολιθίασι τοῦ ὁριζοντίου σωλῆνος εἶναι ὁ συχνότερος. Ὁ νυσταγμὸς εἶναι στὴν περίπτωσι αὐτὴ συνηθέστατα ὁριζόντιος, γεωτροπικός, καὶ μεταβάλλει τὴ φορά του, μὲ τὴν μεταβολὴ πλευρᾶς κατακλίσεως. Ἀναλόγως τοῦ σημείου ἐγκλωβισμοῦ τῶν ὠτολίθων μπορεῖ νὰ εἶναι ὁ νυσταγμὸς ἀπογεωτροπικός. Ἐξετάζεται καλλίτερα σὲ ὑπτία θέσι καὶ κλίσι τῆς κεφαλῆς, ὄχι μὲ τὴ δοκιμασία Dix-Hallpike. Ὁ νοσῶν λαβύρινθος προσδιορίζεται δυσκολότερα, μὲ βάσι τὴν διαφορὰ ἐντάσεως τῶν δύο πλευρῶν. Ἀντιμετωπίζεται ἀρχικῶς μὲ τοὺς γνωστοὺς χειρισμούς, καὶ σὲ περίπτωσι ἀποτυχίας μὲ ἕνα περιστροφικὸ καὶ ἀνορθωτικὸ χειρισμὸ ("log roll" maneuvre). Ὁ βαθμὸς ἐπιτυχίας εἶναι στὶς περιπτώσεις αὐτὲς λίγο κατώτερος ἀπὸ ἐκεῖνον τῶν τυπικῶν περιπτώσεων ὀπισθίου καθέτου σωλῆνος. Ἡ κυπελολιθίασις τοῦ ὁριζοντίου σωλῆνος δὲν ἀνταποκρίνεται καλὰ στὴ θεραπεία.

Ὁ ἴλιγγος θέσεως ἀπὸ καναλολιθίασι τοῦ προσθίου ἡμικυκλίου σωλῆνος εἶναι ὁ πλέον ἀσυνήθης, πιθανῶς διότι εἶναι δύσκολο νὰ περάσῃ ἡ ὠτοκονία στὸν σωλῆνα αὐτόν. Ὁ νυσταγμὸς θέσεως ποὺ τον χαρακτηρίζει εἶναι ὁ κάθετος μὲ φορὰ πρὸς τὰ κάτω, χωρὶς νὰ ἀποκλείεται νὰ ἔχῃ καὶ στροφικὴ συνιστῶσα. Ἐξετάζεται καλλίτερα μὲ τὴν τυπικὴ δοκιμασία Dix-Hallpike, καὶ ὁ πάσχων λαβύρινθος προσδιορίζεται ὡς ὁ εὑρισκόμενος πρὸς τὰ ἄνω (ἀντίθετα ἀπὸ τὸν ὀπίσθιο κάθετο σωλῆνα). Ἐπειδὴ ὁ κάθετος (αὐτόματος, ὄχι θέσεως) νυσταγμὸς χαρακτηρίζει κεντρικὲς βλάβες, εἶναι ἀπαραίτητη ἡ διερεύνησι καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσι, ἰδίως παρεγκεφαλιδικὲς βλάβες. Ἂν ἡ κεντρικὴ βλάβη ἀποκλείεται, ἡ θεραπεία γίνεται μὲ τὸν χειρισμὸ Yacovino, σὲ βαθειὰ ὑπερέκτασι τῆς κεφαλῆς.

Ὁ ἴλιγγος θέσεως ἀπὸ καναλολιθίασι περισσοτέρων ἡμικυκλίων σωλήνων ἐξηγεῖ κάποιες περιπτώσεις μὲ μικτὴ εἰκόνα νυσταγμοῦ. Εἶναι γενικῶς δυσκολοδιάγνωστες περιπτώσεις. Θεραπευτικῶς προτιμοῦμε νὰ ἀντιμετωπίζουμε, μὲ τὸν κατάλληλο χειρισμό, τὸν σωλῆνα ἐκεῖνον, ποὺ προκαλεῖ τὰ ἐντονότερα φαινόμενα. Στὶς περιπτώσεις αὐτὲς, ἡ προσπάθεια γιὰ τὴν τέλεια ἀντιμετώπισι φέρνει συνήθως ὑποτροπὴ καὶ ἀπογοήτευσι.